Saturday, March 29, 2014

THIRD REALITY /Manifest for Future Theater/


THIRD REALITY
/Manifest for Future Theater/
            Dr. Levan Khetaguri, professor Ilia State University /Georgia/
For centuries serious efforts of self perception have shown to be unsuccessful.

Despite large number of schools and movements, generations of philosophers were unable to neither answer the questions of Antique period nor formulate new ones.

Moving through labyrinths of time and history we haven’t opened a single new door – we were competing in giving names to the same events.

More and more we kept diverging from the sacred and esoteric

More and more a considerable part of humanity was living a better life.

More and more we kept stripping ourselves from spirituality.

To be brief and specific we are in the XXI century – in the age when love is based on religion and in the era when the deficit for love has lead us on one hand to spiritual ice age and on the other to global warming.

We live and exist, but where and in which dimension?

Spanish Golden Age playwright Pedro Calderon de la Barca made a following formulation of the historic riddle: Life is a Dream?! /La vida es sueno/

It is obvious that for centuries there was an idea between the two worlds, offering us paired dimensions:
Existence – Dream
Life – Death
Paradise– Hell

Although religion kept bringing in a third world in the face of purgatory as a third dimension.

Calderon is formulating a question in regard to true reality and our true existence. Is it what we call life or is it what we call a dream?

Where does our true meaning lie?

When looking at it from a simple perspective, we can merely say that we physically exist in the so-called real life and our consciousness reveals itself in the realm of dreams – which is equally real for our consciousness.
Where can the true essence of a man be found? An essence expressed in antique formulation – “Perceive yourself” /Discover yourself/ or “Be who you are” /Be yourself/.
Here or there?
In the so-called life or in a dream?

Psychologists may very well say that it is only possible in a realm of dreams.


A new dimension


Development of the world

Interactivity

Resembling the arts – towards stream of consciousness

From Postmodernism to Neo Intellectualism

Recently a friend of mine told me – “An era of Rudolf Steiner /German anthropologist/ and associated with him Postmodernism is coming to an end”…

and an era of numerous neo-isms? – What should we expect next?

Post, Post, Post?…


In the nineties a Spanish theater scholar from Barcelona Jose Angel Gomez widely used and promoted a theory of “Post Theater”. Hoping for a new theater he wrote articles and books on Post Hamlet, Post Don Juan or the so –called Post Theater issues.

Art research is art philosophy
Contemporary art historians could already be considered as being culture anthropologists.

From Interactivity to multimedia expression

Our perception is interactive, which ensures interactivity to be sustained in the process of our self expression – this can only be achieved through means of multimedia.

We exist in number of realities at the same time – one of the most important amongst them is cyber reality – which requires the use of modern technologies as means of self expression.

We listen, watch, reflect, write and read at the same time. In cyber world we tend to interact with several, maybe even ten people at once without them being aware of it. We tend to disguise ourselves in cyber world with fictional biographies, with borrowed individualities and faces.
(Literally – if staring from Antique Theater we were sublimating our desires through an actor or character on stage, today we are the only ones in charge of this process – cyber reality has given us an opportunity to become what we desire and make it not only imaginary but cyber materialistic).

We are paying for a new life (second life – internet space for second reality) and thus our language of expression becomes cyber language – modern technologies of the world of numbers.

Cyber world is a realm with no time and no boarders, no language and no reality. In a sense we exist in a dimension beyond time and reality.

What does an art of this time look like, what are the means of its expression – Theater – performance becomes a sole tool for the synthesis of arts, human thought and expression of man’s cyber apparitions. Nowadays as never before art is a synthesis.
Process of self expression is limitless, deep and never ending.
We are no longer in the world of news
We are in the world of a frozen second, where seconds become infinity.
We are no longer in the world of finished works, but in a never ending world of movements, word, sound stretched into space. We are in an era of sending massages into the Universe.

Traditional ways and forms of thinking die out as never before;

Conflict of generations is severe as never before;

-Destruction of the world that started in Babylon– finds ways of restoration in cyber world.

We are becoming citizens of cyber world.

We have knowledge of new technologies if not technique – although technique is a single tool for our self expression.

We might very well be at the end of the last decade of printed books – with environmental issues – all books will start dying off in cyber world and find birth in digital form.

We will soon be born and die in cyber world – our existence will set off in space.
Our existence will be infinite.

What will the theater look like now?

INTERACTIVE THEATER

Theater speaks every language at the same time, speaks to everyone without boarders, speaks a language everyone understands – through sound, noise, color, movement, music, light and shadow; image, projection and live broadcasting, in number of directions at the same time, at the same time in entire space.

There is no such thing as a theater space anymore. Space has spread beyond theater walls. It has become limitless.

With high technologies, theater becomes more secret and mystical. As never before theater is closest to revealing spirit and thought…

If in the past theater was showing life and people living in it, now theater is more focused on what is happening inside people through life.

It reveals stream of consciousness with its rows of associations and ongoing processes in mind.

Expression of dreams has become a reality, depiction of thought has become real – theater can show our most hidden thoughts, our actions and what we desire to do.

This is only possible through multimedia theater and modern technologies.

Light created colors scattered all over the stage, each corner is transformed into a place of projection – everywhere we see projections of our thoughts and images – we reach deep down into the processes of human’s soul – not through a narrative but through a mere gaze, through penetration in secret labyrinths.

Theater has never been so close to expressing the mystical world – theater becomes global and at the same time very intimate – performance resembles a session of meditation and magnetism.

Theater starts to resemble a visual projection of a mystical world …

Theater starts creating an everyday ritual – theater prays for the universe through revealing human mind.

Light, music, color, noise they all become means of disguising a naked human body

Nowadays people express themselves through naked bodies instead of words.

Today as never before theater is in need of a new language and this language is a human being – an actor, who can be taken as a measurement unit for a thought transfer in space, a superlative value.


A value of contemporary highly developed civilization – a human being has become an artwork for this very civilization and everything he comes into contact with can just as well become an artwork.

A human being as a measurement unit for freedom, a human being as an example of beauty, a human being as means of nature’s and world’s self expression.

In the world of culture – God is Absolute, which unites all religions despite their name variations, people despite ethnic differences – today God is Absolute – God is art, and art of making,  process and result.

Today realities are relative to each other.

Timeline is replaced by one huge infinite dimension, without beginning and end, seconds and minutes are only part of infinity, digital infinity.
Absolute is Zero and plus one, simple truth
Just one jump from Pythagoras /Greek philosopher/ to the Present.
World is encircled by numbers
Base of the Universe is Absolute Harmony – Zero and everything undergoes change and creation by simply adding One
Universe is just Zero and One.

Zero as an infinite Universe and One as every individual in it.

2008-2009
GEORGIA


სტურუა საუკუნეს ახალი სპექტაკლით იწყებს

”როგორც გენებოთ, ანუ მეთორმეტე ღამე”, შექსპირის ეს პიესა – არც თუ ისე ხშირად იდგმებოდა საქართველოში, მე თვითონ კი არცერთი სპექტაკლი არ მინახავს ამ პიესის მიხედვით ქართულ სცენაზე.
დედაქალაქი დიდიხანია ელოდებოდა XXI საუკუნის პირველ პრემიერას, რომელიც ჯერ შობისათვის – 7 იანვრისთვის იგეგმებოდა, შემდეგ 18-თვის, ბოლოს კი მხოლოდ თებერვლის დასაწყისში ვიხილეთ.
სიმართლე გითხრათ გამიზნულად არ ვნახე პირველი სპექტაკლები, მაგრამ დიდი ინტერესით ვუცქერდი ტელეარხებს, სადაც თითქმის ერთიდაიგივე შინაარსის ტექსტი ისმოდა – ”პირველმა მოქმედებამ დაგვაბნია, ვერ გავიგეთ, ჩნდება ბიბლიის სცენები” და ა.შ.
საერთოდ ბოლო დროს გახშირებულმა ტენდენციამ თავი იჩინა, კერძოდ კი ყველა ვისაც აღარ ეზარება, ძალიან კომპეტენტურად საუბრობს თეატრის შესახებ, თუ ტელევიზიით და თუ პრესის საშუალებით. რატომღაც ჩემი კოლეგის გოგი გვახარიას ადრე ნათქვამი გამახსენდა, რომ იმის გამო, რომ კინო ყველაზე მასიური ხელოვნებაა და დიდძალი მაყურებელი ყავს ყველას გონია, რომ კინოს კარგი სპეციალისტიაო.
მიუხედავად ამ პარადოქსისა, რომ თეატრს დიდძალი მაყურებელი არა ჰყავს, მისი სპეციალისტი მაინც ყველა გახდა – ეტყობა სწორედ იმიტომ, რომ იმედი აქვთ, რომ არავინ შეეკამათებათ.
ეს უჩვეულო შესავალი რომ აღარ  გამიგრძელდეს კიდევ ერთს გეტყვით – ბევრი რამ ხდება დღეს საერთოდ თეატრში და თეატრალურ სამყაროში, რაც მართლაც გაუგებარია. ეპითეტებმა და ზედსართავმა სახელებმა დაკარგეს ტრადიციული მნიშვნელობები ისევე, როგორც პრემიებმა და ჯილდოებმა ასე, რომ მრავალი რამე გაუფასურდა. ახალ საუკუნეში ფასეულობათა არა გადაფასებით, არამედ პირდაპირ გაუფასურებით შევედით.
მაშ ასე, ახალ საუკუნეს რობერტ სტურუა ახალი სპექტაკლით – პრემიერით შეხვდა, რომელიც, როგორც ჟურნალისტები აღნიშნავდნენ მრავალმა ვერ გაიგო და აქ თითქოსდა გასაკვირიც არაფერი არ ყოფილა.
სტურუა ჟერ კიდევ ოცდაათი წლის წინ თავის მთავარ თეატრალურ სამყაროს ქმნიდა ერთი მრწამსით – ეს გახლდათ თეატრი-თეატრში, რომელიც ზოგადდებოდა, როგორც ცხოვრების თეატრალურობა, ალბათ ხწორედ ეს გახლდათ მყარი მიზეზი, როცა სტურუას თანამოაზრე უკვე ბოლო ოცო წლის განმავლობაში თავად შექსპირი გახდა, თანაც არც ის იყო შემთხვევითი, რომ ამ ოცწლიან შუალედში, თითქმის შუა გზაზე კალდერონსაც მიმართეს და კვლავ ერთი ლოგიკით. თუკი შექსპირი აღიარებდა: ”ცხოვრება თეატრს”, კალდერონი ანვითარებდა რომ ცხოვრება სიზმარია.
სტურუას ბოლო სპექტაკლში ”მეთორმეტე ღამეში” – ”ცხოვრება თეატრია” და ”თეატრი თეატრშია” გაძლიერებული, შეიძლება ითქვას შტორმისეული ენერგიით მოედინება კონცეპტუალური ხედვა სცენიდან. არცერთი ეს თემა სტურუასთვის ახალი არ ყოფილა – ისინი მისი მრავალწლიანი სათეატრო კვლევის შედეგს წარმოადგენდა და ყოველივე ამის გასაძლიერებლად, რეჟისორი რამოდენიმეჯერ ავანსცენის ორმოს საშუალებით – პერსონაჟებს – ბედისწერის, ცხოვრების მარიონეტებად აქცევს – ვიზუალურად კი ისინი, როგორც თოჯინები – თეატრის ტიკინები ისეთ ილუსტრირებულ მიზანსცენებს თხზავენ.
არც კალდერონი გამიხსენებია შემთხვევით, რადგან ის ტენდენცია, რომელსაც კალდერონის პიესამ დაუდო სათავე რუსთაველის თეატრში სტურუას შემოქმედების ახალ ხედვად გადაიქცა – ეს გახლავთ ”აუტოს” გამოყენება, რომელიც სპექტაკლიდან სპექტაკლში გადადიოდა (ლამარაში, მაკბეტში, სეჩუანელში და ა.შ.)
ამჯერად, სანამ შევეცდებით სპექტაკლის შესახებ კონკრეტულ საუბარს აღსანიშნავია, რომ ამ სპექტაკლზე საუბარი სტურუას ბოლო ათწლეულების სტურუასეული, ხაზს გავუსვამ სტურუასეული ანალიზის გარეშე უაზრობა იქნებოდა.
ახალმა სპექტაკლმა ნათლად დაგვანახა, რომ მთავარი აქცენტი სწორედ აღნიშნულ სტურუასეულ ორ პარადიგმაზეა გასაკეთებელი, როგორც უკვე აღვნიშნავდი:
  1. ფილოსოფიური კონცეფცია – ”ცხოვრება თეატრია”
  2. გამომსახველობითი საშუალება – ”საკრალური თეატრი”
ფილოსოფიური კონცეფცია, სრულადაა დაკავშირებული მითოლოგიური ცნობიერების პარადიგმულ სტრუქტურაზე, რადგანაც სტურუა უკვე ათწლეულებია გვიმტკიცებს სხვადასხვა ლიტერატურულ წყაროებზე დაყრდნობით, რომ რაზეც არ უნდა ვისაუბროთ, დიქტატურაზე, სიყვარულზე, მეგობრობაზე, სამშობლოზე და ა.შ. ყოველივე ეს ზედროული მოდელია ცხოვრების სცენაზე მოთამაშე ადამიანი მსახიობისა. ჩვენ გვაქვს დიდი ცხოვრების თეატრი (როგორც ამას ავსტრიელი ჰოფმანსთალი აღნიშნავდა შუასაუკუნეების დრამატურგიაზე და სათეატრო ფორმებზე დაყრდნობით, და ისიც კალდერონთან იყო დაკავშირებული მის ცნობილ პიესასთან, სადაც ღმერთი-აბსოლუტია ცხოვრებისეული თეატრის წარმართველი), რომლის რეჟისორიც თავად ღმერთია, სამყაროს შემქნელი. გასაკვირი არ არის, რომ მხოლოდ საბჭოთა პერიოდის შემდეგ ხდება შესაძლებელი სტურუასთვის ღმერთის, აბსოლუტის, როგორც სამყაროს რეჟისორის საჯარო აღიარება, ყოველშემთხვევაში სათეატრო ხერხებით განცხადება. 80-იან წლებში ”მეფე ლირში” სამყაროს ნგრევასთან ერთად მოყვა ფასეულობათა ნგრევაც და რღვევაც. სტურუასთვის, სწორედ კალდერონი გახლდათ პირველი საშუალება ლიტურგიის ასე მძლავრად შემოტანისა ქართულ თეატრში, თუმცა სხვა სპექტალებიდანაც შეიძლებოდა სემანტიკური სომბოლოების ამოკრეფა, მაგრამ კალდერონი მაინც ბიძგი იყო, როგორც განმცხადებელი – ბაროკოსი ქართულ თეატრში, ასევე აღიარება იმისა, რომ კვანძის გახსნა სასწაულშია და არა ტრადიციული არისტოტელესეული თეატრის ბანალურ დასასრულში, ანდა არაარისტოტელესეულ ბრეხტიანულ გაუცხოვებაში.
კალდერონში თავიდანვე გამოჩენილ აუტოს ხელწერისათვის დამახასიატებელი ანგელოზი სტურუას წარმოდგენის ფინალში – პრემიერის მერე გაქრა, და ნათამაშებ სპექტაკლებში ანგელოზის ადგილი განათების ეფექტმა შეცვალა. ამ ხერხით /ანდა ბოლომდე არარელიზებული სურვილით/ სტურუამ არა მხოლოდ კალდერონის ეპოქის ესპანურ თეატრს მიმართა, არამედ თავად თეატრალურ ფესვებს, ანტიკურ თეატრს დაუბრუნდა, სწორედ ბერძნები იყენებდნენ სპექტაკლის ფინალში სასწაულს – ღმერთის გამოჩენას /ღმერთი მანქანიდან – დეუს ექს მახინუს/  ადამიანისაგან პასუხისმგებლობის გადატანას თავად კოსმოსზე და მისი განსხეულება – ღმერთებზე.
ფაქტიურად სტურუას შემოქმედება დღეს უკვე გლობალური ფილოსოფიითაა დაკავებული, იგი როგორც ფილოსოფოსი მსჯელობს სპექტაკლების საშუალებით, ამიტომაც ეს მსჯელობა შინაგანად სპექტაკლიდან სპექტაკლამდე გრძელდება, რეჟისორის შინაგანი დიალოგი წარმოსახვით კრებად მაყურებელთან – ანუ მის მიერ გათამაშებული სპექტაკლები სამყაროსეულ, კოსმიურ მისტერიებად იქცევა.
დღეს სტურუას სპექტაკლებზე საუბარი ტრადიციული თეატრმცოდნეობითი მეთოდებით ნამდვილად ცალმხრივი, უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ ზედაპირული იქნებოდა. ვისაუბროთ, თუ როგორ ასრულებენ მსახიობები როლებს, ანდა როგორ მოუხდა სცენას დეკორაცია, თუ მუსიკალური გაფორმება, უსახელო და უფერული დამიწება იქნებოდა იმ ღვაწლისა, რასაც სტურუას თეატრი და მისი სამყარო ქვია.
სტურუაც ლოგიკურად აგრძელებს ანტიკურ ხელოვანთა ლტოლვას და თვითგამოხატვისათვის იგი ასევე შუასაუკუნეების კლასიკურ ლიტურგიას იყენებს.
საკმარისია ჩახედოთ შუასაუკუნეების თეატრალურ ქრესტომატიაში, რომელიც შემოინახა კათოლიკურმა სამყარომ, და ნახავთ, რომ იგი სწორედ, რომ ხშირად თამაშდებოდა თავად ეკლესიაში ღვთისმსახურების დროს და წმინდა მამების მიერ ხორცს ისხავდა – იესოს ჩასახვის, იროდთან მოგვთა გამოცხადება და სხვა კანონიკური ეპიზოდები.
შექსპირის მეთორმეტე ღამე, ხომ შობიდან მეთორმეტე დღეა, რასაც არაერთხელ ახსენებს სტურუა სპექტაკლში, ამიტომაც შექსპირის კომედიაში ჩნდება საკრალური თეატრის კლასიკური ლიტურგიული ისტორია.
თანამედროვე ევროპული მითოლოგემა ქრისტიანულია / უფრო მეტიც თავად დასავლური კულტურა ემყარება ამ მითოლოგემას/, დღეს ძალიან გაუჭირდება რიგით მაყურებელს ბერძნული მითოლოგიური პარადიგმების აღქმა – ეს მაინც ინტელექტუალთა წრის გონებრივი გავარჯიშების საბაბია. ჩვენ აღარ გვაქვს გიმნაზიები, სკოლებში კი ბერძნულ მითოლოგიას არ სწავლობენ (თუ სადმე გამონაკლისი არაა), ამიტომაც დღევანდელი კოსმიური განზოგადოებები გაცილებით იოლოა ქრისტიანული მითოლოგემებით – სწორედ ამიტომაც იესოს დაბადება და მისი ჯვარცმა, როგორცციკვდილ-სიცოცხლის საიდუმლოების ილუსტრაციისა, უწყინარი კომედიის ფონზე ფილოსოფოსის შეგონებად აღიქმება: იცინეთ, გაერთეთ, დასცინეთ საკუთარ თავს, იმიტომ რომ რასაც სცენაზე ხედავთ ცხოვრებაა, იქ მსახიობები კი არ დგანან, არამედ თქვენი ანარეკლები. იცინეთ მაგრამ გახსოვდეთ თქვენი ცოდვები, თქვენ იმ სცენაზე თამაშობთ, რომელზეც გოლგოთის მთააა, თქვენ იმ სცენაზე იცინით, სადაც იესო დაიბადა და თქვენ მათთან ერთად ცხოვრობთ ვინც ქრისტე ჯვარს აცვა. საკრალური თეატრის საიდუმლოება თითქოსდა ასე იოლადაა განცხადებული – მთელი სამყარო თეატრია და ამ სამყაროს რეჟისორი ღმერთია. აბსოლუტია დირიჟორი ამ სამყაროში, არწიტეწტორი კოსმიური თეატრისა.
მხარზე ჯვარშემოდებული ქრისტე კვეთს სცენას, აღმართული ჯვარცმა კი სცენას უსასრულო კოსმოსად აქცევს. შექსპირისეული კომედიის პარალელურად ფიზიკური თეატრის ხერხებით იესოს ვნებათა დრამა თამაშდებოდა.
ათი წლის წინ დაწერილ ამ დაუსრულებელ წერილს დღის სინათლე არ ეწერა, მაგრამ სამწუხაროდ საზოგადოებაში არაფერი არ შეცვლილა. არც ცხოვრების თეატრი დაუხურიათ და არც არქიტექტორი არ გამოუცვლიათ.
უნიჭობა და არაპროფესიონალიზმი კი არ დაკლებულა, არამედ იმატა და იმძლავრა, ლამის მოძალადედ იქცეს.
რატომღაც ყველას რუსთაველის თეატრის სცენის ”გაუპატიურებაზე” უჭირავს თვალი – მაგრამ ხელოვანთ, მათი პოტენციალი ამის საშუალებას ვერ აძლევს და გამოსავალი სტურუასთან დაპირისპირებაშია, მაშინ როცა დაპირისპირების იარაღი ხელოვნება – საკუთარი შემოქმედება კი არა – სიტყვების, მხოლოდ სიტყვებია.
ცხადია, რომ თავად ვერ ხვდებიან რომ მათი შემოქმედება – არც ქმედება და არც გაცოცხლებული სიტყვაა და არც სათეატრო კოსმოსის ამოძრავებაა. დრო უცნაურ სიურპრიზებს გვთავაზობს – რეჟისორები ვერ დგამენ და კამათობენ, ამტკიცებენ რომ არ ადგმევინებენ, მაშინ როდესაც საქართველოში არსებულ 48 თეატრიდან მხოლოდ ორში თუ უნდათ დადგმა თავად, მაგრამ არა იმ ორ თეატრს, სხვაგან კი რეჟისორები – სათეატრო ყალიბებს იყენებენ და მიდი მოვდივარ ერთიდაიგივე სპექტაკლების სანახავად. არავინ არ წუხს, რომ წარმოდგენების ტირაჯირებას ახდენენ. რაში იხარჯება სახელმწიფო, და გადამხდელთა ფული, თუკი ინტერესდება ვინმე, რატომ ხდება ერთიდაიგივე სპექტაკლების ტირაჟირება და მასში თანხების გაფლანგვა, რატომ იწერება და იბეჭდება წიგნები იმ ავტორებისაგან, რომელსაც შემდეგ მალავენ, რომ მკითხველმა არ ნახოს და არ შერცხვეთ, რატომ აძლევენ პრემიებს ავტორებს რომლებიც სხვისგან უბრალოდ კი არ სესხულობენ არამედ პირდაპირ იპარავენ – რა ხდება? ვის აინტერესებს დღეს პროფესიული ეთიკა? რა ევალება დღეს კულტურის სამინისტროს ან მუნიციპალიტეტებში გაფანტულ განყოფილებებს და თუ არ ევალებათ და არ ეხებათ მაშინ რისთვის ხარჯავს სახელმწიფო მათზე გადამხდელთა ფულს?
კითხვები ბევრია, და პასუხი რომ არ იქნება უკვე გასაგებია.
მაგრამ განსაკუთრებით დღეს სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ვაღიაროთ, რომ თუ ერთადერთი სათეატრო ფილოსოფოსი გყავს ქვეყანაში თუ მას არ უსმენ, ან არ გესმის ხელი მაინც არ შეუშალო თავისი ნაფიქრი დაუტოვოს უკვე საერთო ცივილიზაციას, თორებ მეყალიბე რეჟისორები და მკითხველისგან სირცხვილის გამო დამალული წიგნები, რომ მომავალს ვერ შექმნიან ცხადზე ცხადია.
ახალი საუკუნე არა მარტო დაიწყო, არამედ პირველი ათეულიც განვლიეთ და სანუგეშო არა ხდება რა, მაგრამ  მაინც ”როგორც გენებოთ…”
ლევან ხეთაგური
2001-2011

დისკურსი – თეატრი
სტურუა და პოსტდრამატული თეატრი

ეროვნული დრამატურგიის განვითარება – დამკვიდრებული მითოლოგიაა, თუ მეცხრამეტე საუკუნის კონცეფცია, მიბმული ეროვნული მოძრაობების გააქტიურებასთან ევროპაში, რომლისაც 2–3 ათეული წლის წინ მეც მჯეროდა, რომელიც დღეს აქტუალური აღარაა.

კონსერვატორი, ან უკეთ რომ ვთქვათ ძველმოდური თეატრმცოდნეები იტყვიან „დრამატურგია თეატრის საფუძველია“, მაგრამ დღეს სხვა რეალობაში ვართ, თეატრის საფუძველი სათეატრო ტექსტია[1], რომლის ავტორიც აღარ არის მხოლოდ დრამატურგი.

ნათქვამი კარგად უნდა გავიგოთ. ეს არ ნიშნავს, რომ დრამატურგია აღარ არის, ან ის რომ ეს პროფესია საჭირო არ არის.

ჩვენ ვამბობთ, რომ კლასიკური დრამატურგიის საფუძველზე მოქმედი თეატრის გვერდით არის ახალი სათეატრო ფორმები და ეს რეალობაა… ან ჩვენ ვამბობთ, რომ რეალურ სამყაროში ვართ, ან კიდევ ვრჩებით „ირეალურში“ და ვაგრძელებთ საკუთარი  თავის მოტყუებას.
არის თუ არა დღევანდელი თეატრი ტოტალიტარული რეჟიმების ქვეშ, სახელმწიფოს უნდა მოაზროვნე თეატრი თუ თეატრი „გამრთობი“, ბუტაფორული, რომლის მიღმაც სიცრუე და ყალბი ფასეულობების, რასაც არც თუ ისე ურიგოდ ამკვიდრებდა საბჭოეთის თეატრი.
რომელ რეალობაში ვართ, ვიცნობთ თუ არა მსოფლიოში მიღებულ, აღიარებულ თეორიებს და პროფესიულ კვლევას…

რობერტ სტურუას პრემიერის შემდეგ 2011 წლის 7 ივლისს, ერთერთმა გახარებულმა რეგვენმა განაცხადა „აგერ რა უყო რობიკომ ევროპულ თეატრს, ხომ მოიტოვა უკანო“. სასაცილოა პირდაპირ თუკი ამ და სხვა მრავალ რეგვენ–„პროფანს“, ჰგონიათ, რომ სტურუა ქართული, შორაპნის ან ხონის თეატრია. ნამდვილად უნდა დაგამწუხროთ და გითხრათ, რომ სტურუას ფენომენი იმაში მდგომარეობს, რომ იგი ყოველთვის ევროპული თეატრის და მსოფლიო კულტურის ნაწილი იყო, იმ „საძმოსი“, სადაც ნაციონალური საზღვრები აღარ ვრცელდება.
სტურუა საბჭოთა კავშირის პირობებშიც კი თავისი ხელოვნებით, ისევე როგორც ბევრი სხვა ინტელექტუალი ანგრევდა მას და „სპონტანურად მისაღებ თავისუფლებას“  ამზადებდა მასში შემავალი რესპუბლიკებისთვის. ძალიან ნაივური იქნებოდა რომ ვიფიქროთ რომ მხოლოდ დისიდენტების, ამერიკისა და ევროპის ზრუნვა იყო საბჭოთა კავშირის ნგრევა. საბჭოთა კავშირი დაანგრიეს მოქალაქეებმა, რომლებიც ინტელექტუალების საშუალებით, მათ შორის თეატრით, კინოთი, ლიტერატურით, მუსიკით და ა.შ. ივიწყებდნენ სიბრმავეს და თვალხილული ხდებოდნენ. სწავლობდნენ ჭეშმარიტების და სიკეთის, სიბოროტის გარჩევას. აი ამაში ამ „საძმოს“ დამსახურება საბჭოთა კავშირის შიგნით და მის გარეთ. და რა უნდა ვთქვათ, ან მოვიმოქმედოთ რომ ისტორია შევცვალოთ? ცივილიზაციამ მრავალჯერ დაამტკიცა რომ ასეთ მცდელობას ძალიან მოკლე „ფეხი“ აქვს.

პრემიერა როგორც გუშინ გაირკვა ჯერჯერობით აღმოჩნდა სტურუას ბოლო „ნადირობა“ რუსთაველის სცენაზე. ნადირობა ამერიკის პრეზიდენტების დიანსტიაზე, ნადირობა წარმოსახვასა და რეალობაზე, ნადირობა დროებითზე და მარადიულზე, ნადირობა ტკივილზე და უდარდელობაზე. წარმოდგენა დისნეის „ფიფქიას და შვიდი ჯუჯის“ რომანტიკულ სასიყვარული სიმღერით იწყება – უფლისწულზე, რომელსაც ყველა ქალი ელის – აქ კი განსაკუთრებით ელიან. ალბათ ამიტომაცაა, როგორც დოჩანაშვილი ამბობდა თავის პიესაში „ხორუმი ქართული ცეკვაა“ ამდენი სულელი ჩვენს გარშემო. მაგრამ წარმოდგენა გულს არ დაგვწყვეტს წარმოდგენის ბოლოს „დანახატული“ უფლისწული ცოცხლად გამოგვეცხადება, თავადაც გვიმღერებს პროლოგის სიმღერას და ჰეფი ენდის კანონს აღასრულებს – ახლა ჰოლივუდური კანონებია მოდაში. სხვათშორის ჰეფი ენდების წარმატება და დამკვიდრება ამერიკაში სწორედ დიდი დეპრესიის დროს ხდება. ჰეფი ენდი – ეპილოგში.
კითხვა გაგიჩნდებათ ამ ვიდეო ციტატების შემდეგ ჯუჯების სად არიან? ამაზე ქვევით…
ახლა კი იმაზე რაც პროლოგსა და ეპოლოგს შორისაა, იმედი მქონდა რომ ამის შესახებ სპექტაკლის რეპერტუარში შესვლის შემდეგ მომიწევდა საუბარი. შუაში მოთამაშე ადამიანია, უფრო სწორედ ადამიანები /ფიფიქია და ჯუჯები, იქნებ გულივერი და ლილიპუტები, მაგრამ ეგ სხვა ოპერიდანაა/, „აჩრდილების“ გარემოცვაში, სიზმრებში, რომელიც ცხადი აღმოჩნდება, ძველი სიყვარული და „მამის“ მითემა, უცნაური „ეგზეკუტორები“, რეპრესიების დროინდელი ჩეკისტების მსგავსი, რომლებიც ამერიკის დამფუძნებელი მამები აღმოჩნდებიან, ერთი დიდი სარეცელი – სცენაც და ქვეყანაც, ხანდახან ეს ნარჩევი ყმაწვილები ჯუჯებადაც კი იქცევიან, მაგრამ გარეგნობა კვლავ ამერიკული რჩებათ.
საერთოდ თეატრი საშინელებაა სახელმწიფოსთვის, იქ ხომ ყველაფერი შეიძლება არმოჩნდეს. იქ შეიძლება ყველაფერ თქვან და თანაც ყველაზე. დაილოცოს ოპერა, სადაც ვერავინ ვერ შეცვლის ვერაფერს /ინტერპრეტაციას არ ვგულისხმობ/ – მატარებელივითაა, ვერ გადაუხვევს ლიანდაგს, თანაც ჩვენთან რობერტ ვილსონის ოპერებიც ხომ არ არის, ისევ იქ ვართ XXI საუკუნეში, მაგრამ XIX საუკუნის არომატით, სურნელებაზე და გემოზე რომ არაფერი ვთქვათ.

ეს სპექტაკლი ნიშნების თეატრიდანაა, მაგრამ ამავე დროს მსახიობების ოსტატობის დაბრუნებით თეატრში, ავანსცენაზე გადმოყვანილი პერსონაჟებით, დიდი სცენის სრული სივრცის ათვისებით, ფანტასმაგორიული მიზანსცენებით, ემოციური და სიუჟეტური ეკლეკტიზმით, იმისთვის, რომ ცხოვრების თეატრი ჰეფი ენდამდე მიიყვანოს რობერტ სტურუამ, ჰოლივუდური სიმღერით – პოლიტიკურ ჰეფიენდ–ჰეფენინგამდე.

ადგილობრივ „პროფანებს“, ხან ძველი პიესების, თუ მელოდიების გადაწერით, ხანაც უცხოელების თარგმნით და მათი ტექსტების მითვისებით გონიათ, რომ ან ქართულ კულტურას, ან მსოფლიო კულტურას ქმნიან. სამწუხაროდ, თუმცა ლოგიკურად ვერც ვერაფერს ქმნიან და ვერც ვერაფერს ვერ ანვითარებენ და მიეხედავად პრემიებისა თუ „ჩინ მედლებისა და გეტეოს ჟეტონებისა“[2],  მათ შემოქმედებას არც საერთაშორისო და ვერც ადგილობრივი ღირსებები ვერ გააჩნია.

სად არის თეატრი დღეს და სად ვართ ჩვენ?
გერმანელი პროფესორის ჰანს–თიი ლემანის მიხედვით: სათეატრო პერიოდიზაცია ასე გამოიყურება:
  1. პრედრამატული / დასაბამიდან რასინამდე/
  2. დრამატული /რასინიდან მოყოლებული/
  3. პოსტდრამატული /რობერტ ვილსონის ოპერებიდან მოყოლებული/[3]

ეს გლობალური ხედვის გლობალური პერიოდიზაციაა, რომელიც თითოეულ ნაწილში უამრავ ნიუანსებს ითვალისწინებს.
ამჯერად სრულ პერიოდიზაციაზე ვერ ვისაუბრებთ, მაგრამ მეოცე საუკუნის თავისებურებებს უნდა შევეხოთ.

მეოცე საუკუნის მკვეთრად გამორჩეული ინდივიდუალიზმი სათეატრო ხელოვნებაში ექსპრესიონიზმიდან იწყება, თეატრში სწორედ ამან გააძლიერა რეჟისორი, მხატვარი, კომპოზიტორი, როგორც საავტორო ხელოვნების სერიოზული განაცხადი, მაგრამ ამავე დროს თეატრში შემოიტანა სრულიად ახალი პრობლემატიკა დრამატურგიის საშუალებით; პერსონაჟები როგორც განზოგადებული, კრებითი სახეები (სოციალური ჯგუფის ნიღაბი), ზეამოცანა „რევოლუცია“, რომელიც აუცილებელი იყო, მაგრამ იმავე დროს ღირებულებების არა მხოლოდ გადაფასება, არამედ ნგრევაც მოჰყვებოდა. რევოლუცია კი ხდებოდა, რევოლუცია აუცილებელიც იყო, მაგრამ ის ყველაფერს ანადგურებდა და საშინელი შედეგებით სრულდებოდა. ასე ფიქრობდნენ გერმანელი ექსპრესიონისტები.

პრაქტიკულად ექსპრესიონიზმა თეატრში შემოიტანა გაუცხოვება და მოამზადა ერთის მხრივ პოლიტიკური თეატრი / პისკატორი/ და ეპიკური თეატრი /ბრეხტი/.
ბრეხტის ეპიკური თეატრით სრულდება არისტოტელესეული თეატრის ეპოქა და ახალი არაარისტოტელესეული თეატრი იწყება (ფორმალურად რასაკვირველია), თუმცა იგი ახალი სათეატრო გზის მიუხედავად მუდმივად კავშირში რჩება პოლიტიკურ თეატრთან.
მეოცე საუკუნე ცალსახად პოლიტიკური თეატრის განვითარებითაც გამოირჩევა, ამას ალბათ პოლიტიკური რეჟიმების არსებობამ ერთის მხრივ და ევროპული დემოკრატიის გარდამავალმა პერიოდმაც შეუწყო ხელი. ტოტალიტარიზმი პირველ რიგში რეჟისორებს ებრძოდა, ხვრეტდა, თეატრიდან ათავისუფლებდა, აპატიმრებდა – რატომ? ამას აზდაკი[4] უკეთ უპასუხებდა… იმიტომ, რომ მოქმედ ცოცხალ თეატრს ვერ გააკონტროლებთ. ცენზურა კარგად მუშაობს კინოში, რადიოში, ლიტერატურაში /ბეჭდვისას/, ტელევიზიაში და ა.შ მაგრამ არა თეატრში – იქ ცენზურა იმუშავებს თუ დახურავთ. ეს აპრობირებული მეთოდია სტალინის, ჰიტლერის საერთოდ დიდ და პატარა დიქტატორების, მაგრამ უფრო იოლია თეატრიდან დაითხოვო ის ხალხი ვისზეც ვენზურას ვერ განახორციელებ.
სახელმწიფოს და პოლიტიკოსებს, ეკლესიასაც თეატრი არ უყვარს, წერდა ლიონ ფეიხტვანგერი და საინტერესოდ ყვებოდა საუკუნოვან ტრადიციებზე, კონკორენციაზე და პოლოტიკოსთა ეჭვიანობაზე თეატრის მიმართ, ორივე სცენა იყენებს ერთი თავისას მეორენი კი სახელმწიფოსას, ერთსაც ყავს მაყურებელი და მეორესაც მოსახლეობა და ვაიდა მოსხლეობა მიხვდეს, რომ ორივეგან თეატრია.[5]
პოლიტიკურმა თეატრმა დღის წესრიგში დააყენა კლასიკური ნაწარმოებების სცენაზე შემობრუნება და მითმთხზველობა – ძველი მითების ახალი საბურველით შემოსვა. ამჟერად აღარ გესაუბრებით დრამატურგიულ და თეატრალურ მიმართუებებზე – ავანგარდულ დეკადებზე, ინტელექტუალური დრამის წიაღში არსებულ ეგზისტენციალიზმსა და აბსურდის თეატრზე, იზმებზე და  მრავალრიცხოვან ჯგუფებზე. არ ვსაუბრობ რადგანაც აქ ჩვენ კვლავ შინაარსისა და ფორმის დისკურსის წიაღში კლასიკური დასავლური ტიპის ტექსტზე დაფუძნებულ სათეატრო ფორმის წრეზე ვიტრიალებთ.

განა არ ვარგა ტექსტზე დაფუძნებული თეატრი?

ისე ტოტალიტარულ რეჟიმებს დამუნჯებული თეატრი უფრო ურჩევნია, საბჭოთა კავშირს ბალეტი უყვარდა „გედების ტბა“ განსაკუთრებით…

ეს არ არის საკითხის არსი. და მერწმუნეთ რომ ძალიან პრიმიტიულია საკითხის ამგვარი დასმა.
ჩვენ უნდა ფართო ჭრილში დავინახოთ თეატრის ისტორია და ვნახავთ, რომ თავად პროფესიული თეატრის ოცდაექვსი საუკუნე ევოლუციურ ექსპერიმენტულია და უკვე დღეს თეატრმა ისტორიას ჩააბარა მრავალი ფორმა და ხერხი, რომელიც მისი შემადგენელი ნაწილი იყო.
თუნდაც ყველაზე აშკარა და თვალშისაცემი თითქმის ოცდაორ საუკუნეზე  მეტი დროის განმავლობაში – დრამა მხოლოდ პოეტური ენით საუბრობდა, ის პროზამ შეცვალა და რა გასაკვირია, თუკი დღეს მის ადგილს გზავნილები საუკეთესო შეთხვევაში, პერსპექტივაში კი მხოლოდ სხეულის ენა, ფიზიკური ქმედება დაიკავებს დაუბრუნდება, რა თეატრი თავისი გამოსახვის ფესვებს და სარიტუალო პირველწყაროს. დაიბრუნებს რა თეატრი ენას, როგორც აკუსტიკურ ნიღაბს და მოძრაობას როგორც პოლიტიკურ ნიღაბს.

დარდობენ დრამატურგები, დარდობენ რეჟისორები – ყოველთვის ასეა ახალი ენის სწავლა ყველას ეზარება სიახლეები კი „ეზიზღებათ”. ეს უკვე ძველი და ახალი ბიზნესების ომს ემსგავსება – ბაზარზე ვინ დარჩება და რა ადგილს დაიკავებს.

რას უნდა ველოდოთ თეატრისგან ახალ, პოსტდრამატულ ეპოქაში? – თეატრს გლობალური ენით, დევერბალიზაციას და „ტოტალიტარიზაციას“ – ფორმისა და გამოსახვის თვალსაზრისით. სათეატრო ენას, რომელიც არცერთ ენასთან გარდა სათეატრო ენისა კავშირში არაა – მაყურებელს ზენაციონალური აღქმის სისტემით.
ბოლო ათწლეულებში ჩვენ ვსაუბრომდით MTV–ის თაობაზე, ახლა უკვე Youtube-ისა და Facebook-ის თაობასთან გვაქვს საქმე – დასმაილებითა და დალაიქებით.
მიuხედავად იმისა რომ ეს სხვა თემაა მაინც აღსანიშნავია, რომ იუთუბის თაობა თამამად ციტირებს წყაროების მიუთითებლად, „ავტორ–ჟურნალისტებზე“ რომ არაფერი ვთქვათ. წარმატებული ნაწარმოებების მიბაძვა კარგია, მაგრამ ავტორსაც თუ მიუთითებენ საკუთარ თავსაც მიაგებემ ამით პატივს.

პოსტდრამატული თეატრი, ვილსონის ოპერების გაგრძელებაა – მაყურებელი მიუბრუნდება „ოპერას“, /ფიზიკურ და თანამედროვე ცეკვას და არ ბალეტს ან ნეოკლასიკას, როგორც გონიათ ხოლმე ხშირად. ეუჯენიო ბარბა ამბობს თანამედროვე თეატრი და ცეკვა სინკრეტულია, მათი დაყოფა უბრალოდ უმეცრებაა [6]/ – ოღონდ არა იმ ოპერას, რომელიც სამუზეუმო გახდა – პოსტდრამატულ ოპერას, სადაც ხელოვნების ყველა ფორმა ინტერდისციპლინური გამოხატვით „უმღერის“ მომავლის მაყურებელს. მაყურებელს, რომელმაც შეიძლება ასე გამოხატოს მომავალში თავისი აზრი – პოსტდრმატული ოპერა თავის დასასრულს მიუახლოვდა, დროა თეატრში  დრამით მოიზიდონ მაყურებელი და ამბავი მოუყვენ, მსახიობებმა ისაუბრონ და წარმოადგინონ კლასიკური ნაწარმოებები“ – ასეც შეიძლება, ყველა დროს თავისი მოთხოვნა აქვს.

დღეს თეატრი განახლებას ითხოვს და იქნება ეს კლასიკური სიტყვით თუ პოსტდრამატული ოპერით, მთავარია ხელოვნება შექმნან, თორემ რობერტ სტურუა თეატრის შიგნით, თუ მის გარეთ კი ქმნის ჯერ კიდევ პროდრმატულ თეატრს, მაგრამ სხვები რომ ვერც პრე… ვერც პრო… და ვერც პოსტ–ში ვერ აღწევენ შედეგებს…

მაშ ნუ გავუბრაზდებით თეატრს და მის თეორეტიკოსებს და „მოთამაშე ადამიანებს“, რომლებიც ცვლილებებს ელიან,  დღევანდელი „თეატრალები“ სცენაზე და ცხოვრებაში კი ვერ ეწევიან მსოფლიო თეატრს საქართველოში.


ლევან ხეთაგური
ივლისი–აგვისტო, 2011



[1] პატრის პავი, თეატრის ლექსიკონი, პარიზი, 1987, გვ. 368–70
[2] ციტატა რობერტ სტურუას „ხანუმადან“
[3] Hans-Thies Lehmann, Postdramatic theatre, London and New York, 2006, p. 34
[4] ბერტოლდ ბრეხტის „კავკასიური ცარცის წრის პერსონაჟი“ რობერტ სტურუას ერთერთი საუკეთესო დადგმა 1975 წელი
[5] Фейхтвангер Лион, Собрание сочинений в 12тт. М. 1963
[6] Eugenio Barba, Theatre Anthropology, “The Drama Review No. 119m New York 1988

Friday, March 28, 2014

მესამე რეალობა /მომავალი თეატრის მანიფესტი/


მესამე რეალობა
/მომავალი თეატრის მანიფესტი/

                                                                         ლევან ხეთაგური
საუკუნეების განმავლობაში სერიოზული მცდელობები იმისა, რომ გაგვერკვია სად ვიყავით წარუმატებლად მთავრდებოდა.
ფილოსოფოსთა თაობები, მიუხედავად სკოლებისა და მიმართულებების
დასახელებათა სიმრავლისა, ანტიკურობაში დასმულ შეკითხვებს
ვერ გაცდნენ და ვერც ახალი ვერ შემოგვთავაზეს.
დროისა და ისტორიის ლაბირინთებში მოძრაობისას ახალი კარი არ გაგვიღია _ ერთიდაიმავე მოვლენებისადმი სახელთა მინიჭებაში
ვეჯიბრებოდით ერთმანეთს.
სულ უფრო და უფრო ვშორდებოდით საკრალურსა და ეზოთერულს.
სულ უფრო უკეთ და უკეთ ცხოვრობდა კაცობრიობის დიდი ნაწილი.
სულ უფრო და უფრო ღარიბდებოდა ჩვენი სულიერება.

მოკლედ და კონკრეტულად, ჩვენ XXI საუკუნეში ვართ, – სიყვარულის
რელიგიაზე დაფუძნებული წელთაღრიცხვისა, რომელშიაც ერთმანეთის
სიყვარულის დეფიციტმა სულიერ გამყინვარებამდე, მაგრამ გლობალურ
დათბობამდე მიგვიყვანა.
ჩვენ ვცხოვრობთ და ვარსებობთ, მაგრამ სად და რომელ განზომილებაში?
ესპანური აღორძინებ გვირგვინოსანმა კალდერონმა მრავალსაუკუნოვანი თავსატეხი ასე გამოხატა  - ცხოვრება სიზმარია?!
ცალსახაა ის გარემოება, რომ მრავალსაუკუნოვანი წარმოდგენა ორ სამყაროს შორის არსებობდა, ორ-ორ განზომილებას გვთავაზობდა.
ცხოვრება – სიზმარი
სიცოცხლე – სიკვდილი
სამოთხე – ჯოჯოხეთი
თუმცა რელიგიას მესამე სამყაროც შემოჰქონდა განსაწმენდელი, როგორც მესამე განზომილება.
კალდერონი გვეკითხებოდა: სად არის ჭეშმარიტი რეალობა, სად ვარსებობთ ჩვენ სინამდვილეში _ იქ, რასაც ჩვენ ცხოვრებას ვუწოდებთ თუ იქ, რასაც ჩვენ სიზმარს ვეძახით.
სად არის ჩვენი ნამდვილი არსი?
ერთი შეხედვით მარტივად თუ შევხედავთ ამ საკითხს ვიტყვით: ფიზიკურად ჩვენ ვარსებობთ ე. წ. რეალურ ცხოვრებაში, ხოლო ჩვენი ცნობიერება შიშვლდება ე. წ. წარმოსახვით სიზმრების სამყაროში – ასევე რეალურში ჩვენი ცნობიერებისათვის.
სად არის ადამიანი, ის რაც ის არის სინამდვილეში? ანუ ისეთი,
როცა აღასრულებს ანტიკურობიდან მოყოლებულ შეგონებას -  ’შეიცან თავი შენი”                  ანდა ”იყავი ის რაც ხარ”
აქ, თუ იქ?
ეგრეთ წოდებულ ცხოვრებაში, თუ სიზმარში?
ფსიქოლოგები ალბათ იტყვიან, რომ იქ _ სიზმრებში.
ახალი განზომილება
სამყაროს განვითარება
ინტერაქტიულობა -
ხელოვნების მიბაძვა – ცნობიერების ნაკადისადმი
პოსტმოდერნიზმიდან – კვლავ ნეო ინტელექტუალიზმამდე
ერთმა ჩემმა ნაცნობმა ამასწინათ მითხრა: ”უკვე მთავრდება შტაინერისა და მასთან დაკავშირებული პოსტმოდერნის ეპოქაო” …
და მრავალი ნეოიზმების ეპოქა – მაშ რა იწყება ახლა?
პოსტ პოსტ?
90-იან წლებში ესპანელი თეატრმცოდნე ხოსე ანგელი გომესი ბარსელონიდან ფართოდ იყენებდა და პოპულარიზაციას უწევდა ”პოსტ თეატრის” თეორიას. იგი წერდა სტატიებსა და წიგნებს პოსტჰამლეტის, პოსტდონჟუანის ანუ ე. წ. პოსტთეატრის შესახებ ახალი თეატრის მოლოდინის იმედით.
ხელოვნების შესწავლა – ხელოვნების ფილოსოფოსობაში გადასვლა;
თანამედროვე ხელოვნება – მცოდნეები უკვე არიან კულტურის ანთროპოლოგები.
ინტერაქტიულობიდან – მულტიმედიურ გამოსახვამდე…
ჩვენი აღქმის პროცესია ინტერაქტიული, რაც განაპირობებს ჩვენი თვითგამოხატვის დროს ინტერაქტიულობის დაცვას – ამის საშუალება კი მხოლოდ მულტიმედიური საშუალებებითაა შესაძლებელი.
ჩვენი არსებობა ერთდროულად რამოდენიმე რეალობაშია – მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი – ეს კიბერ რეალობაა – რომელიც მოითხოვს – თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებას, როგორც თვითგამოხატვის საშუალებას.
- ჩვენ ერთდროულად ვუსმენთ, ვუყურებთ, ვფიქრობთ, ვწერთ და ვკითხულობთ – კიბერსამყაროში ერთდროულად ვურთიერთობთ რამდენიმე ადამიანთან, შეიძლება ათეულთანაც კი ისე, რომ მათ ეს არ იციან, ჩვენ ვინიღბებით კიბერსამყაროში შეთხზული ბიოგრაფიებით, ნასესხები ინდივიდუალობებითა და სახეებით.
(პირდაპირი მნიშვნელობით – თუკი ანტიკური თეატრიდან მოყოლებული ჩვენი საკუთარი სურვილების სუბლიმირებას სცენაზე მოთამაშე მსახიობისა და გმირის საშუალებით ვახდენდით _ ახლა ეს პროცესი უშუალოდ ჩვენს ხელშია _ კიბერ რეალობამ მოგვცა საშუალება კიბერ სივრცეში ვიქცეთ იმათ, რაც გვინდა და გავხდეთ კიბერ მატერიალური და არა წარმოსახვითი მხოლოდ);
ჩვენ ვყიდულობთ ახალ სიცოცხლეს (მეორე სიცოცხლის – მეორე რეალობის ინტერნეტსივრცე) და ამიტომაც ჩვენი გამოხატვის ენა ხდება კიბერ ენა – ციფრებით არსებული სამყაროს თანამედროვე ტექნოლოგიები.
- კიბერსამყაროში ჩვენ ვარსებობთ დროსა და საზღვრებს მიღმა, ენასა და რეალობას მიღმა, პრაქტიკულად ზედროულ და ზერეალურ განზომილებაში.
როგორია ამ დროის ხელოვნება, რა არის მისი გამოხატვის საშუალებები – თეატრი – პერფორმანსი ხდება ხელოვნებათა სინთეზის, ადამიანის ნააზრევის მისი კიბერზმანებათა გამოხატვის ერთადერთი საშუალება. ისე როგორც არასდროს დღეს ხელოვნება სინთეზურია.
- თვითგამოხატვის პროცესი – უსაზღვრო, ღრმა და დაუსრულებელი;
- ჩვენ აღარა ვართ ამბების სამყაროში;
- ჩვენ ვართ შეჩერებული წამისა და წამების უსასრულოდ ქცევის სამყაროში;
- ჩვენ აღარა ვართ დასრულებული ნაწარმოებების ეპოქაში, ჩვენ ვართ სივრცეში გაწელილი მოძრაობის, სიტყვის, ბგერის, და ა. შ. უსასრულო სამყაროში და კოსმოსში გაგზავნილი გზავნილების ეპოქაში.
ტრადიციული აზროვნება და ფორმები კვდება ისე, როგორც არასდროს;
თაობათა ომი სასტიკია, როგორც არასდროს;
- სამყაროს დაშლა დაწყებული ბაბილონში – აღდგენის გზაზეა კიბერსამყაროში;
ჩვენ ვხვდებით კიბერსამყაროს მოქალაქეები;
ვიცით თუ არა ტექნიკა, ახალი ტექნოლოგიები – მიუხედავად ამისა ჩვენი გამოხატვის საშუალება მხოლოდ ტექნიკაა;
ჩვენ შეიძლება ბოლო ათწლეულს ვითვლით ქაღალდზე დაბეჭდილი წიგნებისა – ეკოლოგიის დაცვასთან ერთად – ქაღალდის მაგივრად ყველა წიგნი – კიბერსამყაროში გარდაიცვლება და ციფრული ფორმით დაიბადება;
ჩვენ მალე დავიბადებით და გარდავიცვლებით კიბერსამყაროში – ჩვენი არსებობა კოსმოსში გადადის;
- ჩვენი არსებობა ხდება უსასრულო;
როგორი შეიძლება იყოს თეატრი ახლა?
თეატრი – ინტერაქტიული.
თეატრი ერთდროულად მოსაუბრე ყველა ენაზე, ყველასთან საზღვრების გარეშე, მოსაუბრე ყველასათვის გასაგებ ენაზე – ბგერებით, ხმაურით, ფერით, მოძრაობით, მუსიკით, სინათლითა და ჩრდილით; გამოსახულებით, პროექციით და ტრანსლაციით, ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებით, ერთდროულად მთელს სივრცეში.
სივრცე აღარ არის მხოლოდ სათეატრო, სივრცე გასცდა თეატრის კედლებს, იგი გახდა უსაზღვრო.
მაღალ ტექნოლოგიებთან ერთად თეატრი ხდება უფრო საიდუმლო და უფრო მისტიური, ის ისე როგორც არასდროს ყველაზე ახლოსაა სულის გასაშიშვლებლად,
გონების საჩვენებლად…
თუკი ადრე თეატრი ცხოვრებას აჩვენებდა და მასში ადამიანებს, ახლა იგი იმას აჩვენებს, თუ რა ხდება ადამიანებში ცხოვრების დროს.
იგი აშიშვლებს გონებაში მიმდინარე ცნობიერების ნაკადს, უსასრულობაში გადასულ აზროვნებას, ასოციაციების რიგს და ყველაფერს რაც გონებაში ხდება;
სიზმრების გამოხატვა გახდა შესაძლებელი, ფიქრის ჩვენება გახდა რეალური – თეატრს შეუძლია უკვე აჩვენოს რას ვფიქრობთ, რას ვაკეთებთ და რისი გაკეთება გვსურს.
ამის საშუალებას იძლევა მულტიმედიური თეატრი, თანამედროვე ტექნოლოგიები.
სცენაზე სინათლით დაღვრილი ფერთა ლაქები, თეატრის ყველა კუთხე გადაქცეულია პროექციის ადგილად – ყველგან მიდის ჩვენს გონებაში მიმდინარე პროცესის, ხატებების პროექცია – და ჩვენ ვაღწევთ ადამიანის სულში მიმდინარე პროცესებში – არა მონათხრობით, არამედ უშუალო ცქერით, საიდუმლო ლაბირინთებში შეღწევით.
თეატრი არასოდეს არ ყოფილა ასე ახლოს – საიდუმლო სამყაროს გამოხატვასთან _ თეატრი ხდება გლობალური და ამავედროს ძალიან ინტიმური – სპექტაკლი ემსგავსება მედიტაციისა და მაგნეტიზმის სეანსს.
თეატრი ემსგავსება მისტიკური სამყაროს ვიზუალურ პროექციას.
თეატრი იწყებს ყოველდღიური რიტუალების შექმნას – თეატრი ლოცულობს სამყაროსთვის, ადამიანის გონების გაშიშვლების საშუალებით.
სინათლე, მუსიკა, ფერი, ხმაური ხდება ადამიანის სხეულის სიშიშვლის შემოსვის საშუალება.
ადამიანი დღეს ლაპარაკობს საკუთარი შიშველი სხეულით და არა სიტყვებით.
დღეს ისე როგორც არასდროს თეატრს ერთიანი ენა ჭირდება და ეს ენა ხდება ადამიანი _ მსახიობი, როგორც საზომი სამყაროში აზრის გადაცემის ერთეულისა, ღირებულება, რომლის მაღლაც არაფერი აღარ დგას.
თანამედროვე მაღალი განვითარების ცივილიზაციის ღირებულება, ცივილიზაციის ხელოვნების ნიმუშად თავად ადამიანი იქცა და ყველაფერი, რასთანაც ადამიანს აქვს შეხება, შეიძლება, ასევე იქცეს ხელოვნების ნიმუშად.
ადამიანი, როგორც თავისუფლების საზომი, ადამიანი, როგორც მშვენიერების ნიმუში, ადამიანი, როგორც ბუნებისა და სამყაროს თვითგამოხატვის საშუალება.
მსოფლიო კულტურაში – ღმერთი აბსოლუტია, რომელშიც ერთიანდება რელიგიები სახელების მიუხედავად, ეთნოსები ეთნიკურობის მიუხედავად – დღეს ღმერთი აბსოლუტია – ღმერთია ხელოვნება და ხელოვნების ქმნადობა, პროცესი და შედეგი.
დღეს რეალობები ერთმანეთთან მიმართებით ფარდობითია.
დრო ათვლის სისტემიდან ერთ დიდ უსასრულო სიბრტყეში ინაცვლებს, სადაც აღარ არის დასაწყისი და დასასრული, წამები და წუთები არის მხოლოდ უსასრულობა, ციფრული უსასრულობა.
- აბსოლუტი ნული და ერთით მეტი, უმარტივესი ჭეშმარიტება;
- პითაგორადან დღემდე ერთი ნახტომი აღმოჩნდა;
- სამყარო ციფრებშია მოქცეული;
- სამყაროს საფუძველი აბსოლუტური ჰარმონია ნულია და ყველაფერი იცვლება და იქმნება მარტივი ერთიანის დამატებით;
-სამყარო მხოლოდ ნული და ერთიანია.
ნული, როგორც უსასრულო სამყარო და ერთი, როგორც ყოველი ინდივიდი მასში.
2008-2009